Firari Kişi Aftan Yararlanır Mı?
“Firari kişi aftan yararlanır mı?” sorusu kafamda dönerken, birden geçmişteki komik bir anı geldi aklıma: En son ne zaman affedildim ki? Bir bakıma affedilme, hepimizin hayatında yer eden, bazen de kendimize dönüp bakmamıza neden olan bir durum. Ama bir de işin hukuki kısmı var, yani firariler… Bizim gibi evde rahat rahat oturup, ‘Aman, suç işlemedik ya, bir de affedilsek ne güzel olurdu’ diye hayal kuran tipler için oldukça ciddi bir mesele. Neyse ki, bu yazıyı yazarken tek bir firari olma durumum yok; yoksa belki ben de yazmaya devam edemezdim, kim bilir.
Firari Kimdir?
İlk önce kim olduğunu netleştirelim: Firari, polis ya da adalet sisteminden kaçan kişi demek. Yani, ortada bir suç var, o suçtan dolayı kişi tutuklanmış, ama bir şekilde kaçmayı başarmış. Şimdi buraya kadar her şey çok klasik. Firari deyince aklımıza hep o klasik “kaçan, kovalanan, gözlük takıp peşinden koşulan” suçlular gelir. Ama şimdi şunu düşünelim: Bu kişi, bir gün bir af ilanı çıktığında, “Eyvah, ben firariyim! Acaba aftan yararlanabilir miyim?” diye bir soru sorar mı?
Aftan Kimler Yararlanabilir?
Aftan kimlerin yararlanabileceği konusu biraz karmaşık. Çünkü her şey bir “kapsam” meselesi. Af yasası, hükümlülerin cezalarını ya tamamen, ya da kısmen affetme yetkisine sahip. Ancak, bu affın kapsamı, suçun türüne, suçlunun durumu ve kaçma geçmişine göre değişiyor. Yani, adaletin büyülü dünyasında bu tür “affedilme” konuları, öyle çok tek tip ve tek seferlik işler değil. Peki ama firari kişi aftan yararlanır mı?
Şimdi hayal edelim:
Sen: (Bir gün oturmuşsun, bardağına bir yudum çay alırken) “Ah, şu af yasası çıktı ya… Bunu her gördüğümde kendime ‘Ben de affedilseydim!’ diyorum.”
Arkadaşın: (Gülerek) “Hadi canım, sen zaten suç işlemedin ki!”
Sen: “Bilmiyorum, bazen internetten yeni tarifler ararken yanlışlıkla çok fazla ‘kötü’ siteye girebiliyorum, o da suç sayılır mı acaba?”
Ah, yanlışlıkla kötü siteye girmek! Tabii, affedilme şansı oldukça düşük. Her neyse…
Firari Kişinin Durumu: Af İlanı ve Gerçeklik
Bir firariyi affetmek, çok kolay bir mesele değil. Çünkü bir kişi suç işledikten sonra, kaçmışsa, o kişiye olan güven ciddi şekilde sarsılmıştır. Çoğu af yasası, belirli suçlardan dolayı kaçan, yani firar eden kişilerin aftan yararlanmasına izin vermez. Düşünsenize, sürekli peşinden koşulan, kaçan ve gizlenen birini affetmek, sadece hukuken değil, toplumsal olarak da oldukça zorlu bir karar olabilir. Hadi bir diyalog kuralım:
Polis: “Neredesin sen, senin suçunun cezası neydi?”
Firari: (Çekingen bir şekilde) “Evet, affedilseydim, hatamı düzeltmeye çalışırdım. Beni affedin, kaçtım ama artık pişmanım. Gerçekten, belki pizza bile alırım, ofiste daha düzenli olacağıma söz veriyorum!”
Polis: “Evet, pizza alır ama eski suçlarını hatırlatmadan duramazsın!”
Bir noktada, kaçan kişinin tavırları ciddi şekilde suçlarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Sonuçta, toplumda kaçan bir kişinin affedilmesi, o kişinin pişman olup olmadığını ve tekrar suç işlemeyeceğine dair inancı gerektiriyor.
Firari Kişi Af Yasasında Nasıl Değerlendirilir?
Firari kişilerin aftan yararlanıp yararlanamayacağı, af yasasına bağlı olarak değişir. Bazı ülkelerde, firari kişilerin affedilmesi çok nadirdir. Ancak bu, mümkün değil anlamına gelmez. Türkiye’de uygulanan af yasalarında, kaçan kişiler genellikle aftan yararlanamazlar. Bunun nedeni, bir kişinin suç işleyip sonra kaçmasının, onun cezasını çekme sorumluluğundan kaçması olarak kabul edilmesidir.
Sonuç: Affedilmek Zor Bir İş
Sonuç olarak, firari kişi aftan yararlanır mı? Dürüst olalım, genellikle yararlanmazlar. Ama bu konuda da bir espri yapmamak elde değil. Hadi diyelim ki bir af yasası çıktı ve firari kişi, her şeyi geride bırakıp artık topluma kazandırılacak bir insan olmak istedi. Ama hala kaçak. Peki, affedildi diyelim. Kaçtıktan sonra bir yere yerleşip ‘Ben eski suçlarımdan ders aldım’ yazısı yazar mı?
Muhtemelen hayır. Ama tabii ki, her şey insanın vicdanına ve toplumsal anlayışa bağlı. Belki bir gün, firari kişi de affedilir. Kim bilir? Ama şunu unutmamak lazım: Affedilmek zor bir iş. Hele hele, firarilik gibi durumlarla bağlantılıysa, kolayca bir “hoş geldin” demek mümkün olmayabilir.
Af yasaları her ne kadar değişken olsa da, çoğu zaman firari kişilerin aftan yararlanabilmesi çok olasılık dahilinde değil. Yani, o eski suçlardan kaçan kişi, bir an için affedilse de, affın yolu çok uzun olabilir.
Ama, kim bilir? Belki bir gün!